26. febrúar 2026

Bið barna eftir þjónustu í febrúar 2026

Löng bið eftir þjónustu við börn hefur verið viðvarandi vandamál til margra ára. Með það að markmiði að varpa ljósi á raunverulega stöðu barna hefur umboðsmaður barna, frá því í desember 2021, staðið fyrir reglulegri upplýsingaöflun um þann fjölda barna sem bíður eftir þjónustu hjá tilteknum aðilum.

Samstarfsaðilar verkefnisins eru Barna- og fjölskyldustofa, lögreglan á höfuðborgarsvæðinu, Geðheilsumiðstöð barna, Ráðgjafar- og greiningarstöð, Barna- og unglingageðdeild LSH, Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu, Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins, heilbrigðisstofnanir Norðurlands, Suðurlands, Vesturlands, Suðurnesja, Austurlands og Vestfjarða, Heilsuskóli Barnaspítalans og Heyrnar- og talmeinastöð Íslands.

Umboðsmaður barna starfar samkvæmt lögum um umboðsmann barna nr. 83/1994 og hefur það hlutverk að standa vörð um hagsmuni, þarfir og réttindi barna. Liður í því er að afla og miðla gögnum og upplýsingum um aðstæður barna og stöðu tiltekinna hópa barna hverju sinni í samvinnu við ýmsa aðila. Hluti þeirrar vinnu er að gera aðgengilegar á einum stað upplýsingar um þann fjölda barna sem bíður eftir þjónustu hverju sinni. Upplýsingarnar eru uppfærðar á sex mánaða fresti til að fylgjast með þróuninni og er þetta í níunda skiptið sem þær eru birtar.

Það er von umboðsmanns barna að birting þessara upplýsinga muni varpa ljósi á raunverulega stöðu barna í íslensku samfélagi og verði stjórnvöldum hvatning til aðgerða og úrbóta. Söfnun og birting upplýsinganna er jafnframt liður í því hlutverki umboðsmanns að stuðla að frekari innleiðingu Barnasáttmálans.

Að mati umboðsmanns barna þurfa stjórnvöld að grípa til aðgerða með það að markmiði að koma í veg fyrir að börn þurfi að bíða eftir þjónustu sem þau þarfnast og eiga rétt á. Það er til að mynda ótækt að biðtími barna eftir heilbrigðisþjónustu samræmist ekki þeim almennu viðmiðum sem embætti landlæknis hefur sett um biðtíma en samkvæmt þeim á skoðun hjá sérfræðingi að fara fram innan 30 daga frá því beiðni er lögð fram og meðferð að fara fram innan 90 daga frá greiningu. Þá er ljóst að ef lög nr. 86/2021 um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna eiga að ná markmiðum um snemmtækan stuðning þarf að koma í veg fyrir að langir biðlistar myndist eftir þjónustu. Samkvæmt 24. gr. Barnasáttmálans eiga börn rétt á að njóta besta heilsufars sem hægt er að tryggja og ber aðildarríkjum sáttmálans að kappkosta við að tryggja að ekkert barn fari á mis við rétt sinn til að njóta slíkrar heilbrigðisþjónustu. Þá ber jafnframt að tryggja öllum börnum jöfn tækifæri til þess að ná eðlilegum þroska, sbr. 6. gr. Barnasáttmálans.

„Langur biðtími barna eftir þjónustu getur haft afgerandi áhrif á þroska og lífsgæði barna. Stjórnvöld þurfa að bregðast við stöðunni eins og hún er í raun og veru og tryggja að kerfin starfi í þágu barnanna. Það er ekki í samræmi við réttindi barna að þau bíði mánuðum eða jafnvel árum saman eftir greiningu eða meðferð“ Salvör Nordal, umboðsmaður barna.

Snemmtæk íhlutun og samþætt þjónusta í þágu farsældar barna

Börn eiga rétt á að þörfum þeirra sé mætt hvort sem formleg greining liggur fyrir eða ekki. Þá gera farsældarlögin ráð fyrir því að einstaklingsbundinn stuðningur sé veittur í samræmi við frummat á þörfum barns og formleg greining sé ekki forsenda stuðnings. Sá réttur dregur hins vegar ekki úr mikilvægi þess að börn fái nauðsynlega greiningu án þess að þurfa að bíða eftir henni í lengri tíma, enda er rétt greining forsenda þess að börn fái viðeigandi meðferð og stuðning. Þá er ekki aðeins bið eftir greiningu, það er einnig bið eftir meðferð og þjálfun t.d. hjá sálfræðingum og talmeinafræðingum.

Bið eftir skimun og frumgreiningu

Umboðsmaður barna hefur fengið ábendingar um að upplýsingar um bið eftir þjónustu hjá m.a. Ráðgjafar- og greiningarstöð og Geðheilsumiðstöð barna varpi aðeins ljósi á hluta þess tíma sem börn þurfi að bíða eftir greiningu vegna m.a. gruns um ADHD og einhverfu. Áður en börn fara á biðlista hjá áðurnefndum aðilum hafa börnin þurft að bíða eftir skimun og frumgreiningu hjá sínu sveitarfélagi.

Dæmi um niðurstöður frá febrúar 2026:

• Hjá Geðheilsumiðstöð barna (GMB) bíða 2453 börn, þar af hafa 1900 beðið lengur en þrjá mánuði. Athygli vekur að í fyrsta skipti fækkar börnum sem bíða eftir þjónustu hjá GMB og færri börn hafa beðið lengur en þrjá mánuði. Fram að þessu hefur mikil aukning verið milli mælinga. Þegar umboðsmaður barna kallaði fyrst eftir upplýsingum um bið barna eftir þjónustu í desember 2021 biðu 738 börn eftir þjónustu GMB.
• Hjá Ráðgjafar- og greiningarstöð bíða 715 börn eftir greiningu. Tölurnar eru sambærilegar og þær voru í september 2025 en þá biðu 717 börn. Þeim börnum sem bíða eftir þjónustu Ráðgjafar- og greiningarstöðvar hefur hins vegar fjölgað töluvert frá því í desember 2021. Þá biðu 326 börn.
• Það bíða 135 börn eftir sálfræðiþjónustu hjá heilbrigðisstofnun Norðurlands og 87 börn hafa beðið lengur en þrjá mánuði. Til samanburðar bíður 221 barn eftir sálfræðiþjónustu hjá heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og 78 börn hafa beðið lengur en þrjá mánuði. Miðgildi biðtíma hjá heilbrigðisstofnun Norðurlands er 140 dagar en hjá heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins er miðgildi biðtíma 62 dagar.
• Það bíða 37 börn eftir þjónustu göngudeildar BUGL, meðalbiðtími er 1,9 mánuðir og ekkert barn hefur beðið lengur en þrjá mánuði. Þetta eru sambærilegar tölur og frá því í september 2025 en þá höfðu sjö börn beðið lengur en þrjá mánuði. Í febrúar 2025 biðu hins vegar 16 börn og meðalbiðtími var 1, 6 mánuður.
• Hjá BOFS bíða fá börn eftir úrræðum, níu börn bíða eftir MST þjónustu og tvö eftir styrktu fóstri. Þá bíður eitt barn eftir að komast inn á Lækjarbakka og eitt í Blönduhlíð. Ekkert barn bíður eftir meðferð á Stuðlum eða hjá Bjargey.

---

Nýjar upplýsingar og samanburður

Upplýsingar um bið barna eftir þjónustu

Lögreglan á höfuðborgarsvæðinu

Árið 2025 höfðu 98 börn stöðu brotaþola í kynferðisbrotamáli og 223 börn í ofbeldisbrotamáli. Þá höfðu 29 börn stöðu sakbornings í kynferðisbrotamáli og 176 börn í ofbeldisbrotamáli. Það er mikið áhyggjuefni hversu mikil aukning hefur orðið á því að börn hafi stöðu sakbornings eða brotaþola í ofbeldisbrotamálum. Umboðsmaður barna hefur áður vakið athygli á því að ofbeldisbrotamálum, þar sem börn hafa komið við sögu, hafi fjölgað nokkuð jafnt og þétt á seinustu árum en árið 2015 höfðu 65 börn stöðu sakbornings og 112 börn stöðu brotaþola í ofbeldisbrotamáli. Þetta er alvarleg þróun og það er mikilvægt að stjórnvöld greini hvaða orsakir liggi þessari aukningu til grundvallar til þess að hægt sé að grípa til viðeigandi mótvægisaðgerða. Við allar tölur frá lögreglunni þarf að gera fyrirvara þar sem um er að ræða bráðabirgðatölur sem geta tekið breytingum aftur í tímann.

Barna- og fjölskyldustofa

Upplýsingar um bið barna eftir úrræðum á vegum BOFS eru frá 31. janúar 2026.

MST - Það biðu 9 börn eftir þjónustu MST teymis og meðalbiðtími var 43,4 dagar.

MST er meðferðarúrræði á vegum Barna- og fjölskyldustofu fyrir fjölskyldur barna á aldrinum 12-18 ára sem glíma við alvarlegan hegðunarvanda.

Stuðlar – Ekkert barn beið eftir þjónustu meðferðardeildar Stuðla né neyðarvistun.

Stuðlar eru meðferðarstöð fyrir börn og unglinga frá 12 til 18 ára, Stuðlar skiptast í tvær deildir, neyðarvistun og meðferðardeild.

Blönduhlíð – Það beið 1 barn eftir að komast í meðferð í Blönduhlíð, meðalbiðtími voru tveir dagar og ekkert barn hafði beðið lengur en þrjá mánuði.

Blönduhlíð er meðferðarúrræði fyrir börn og unglinga sem rekið er á Vogi.

Bjargey - Það beið ekkert barn eftir plássi á Bjargey.

Bjargey er langtímameðferðarheimili sem er ætlað stúlkum og kynsegin. Meginmarkmið meðferðarheimilisins er einkum að veita sérhæfða meðferð vegna alvarlegra hegðunarerfiðleika og vímuefnaneyslu.

Styrkt fóstur - Það biðu 2 börn eftir því að komast í styrkt fóstur og meðalbiðtími var 42 dagar, 1 barn hafði beðið lengur en þrjá mánuði.

Styrkt fóstur er þegar þörf er fyrir sérstaka umönnun og þjálfun barns á fósturheimili í takmarkaðan tíma, að hámarki tvö ár. Gjarnan er um að ræða börn sem eiga við íþyngjandi tilfinninga- og hegðunarvanda að etja sem ekki hefur tekist að vinna bug á með öðrum og vægari hætti.

SÓK – Það beið ekkert barn eftir sálfræðiþjónustu hjá Barna- og fjölskyldustofu vegna óviðeigandi kynhegðunar.

SÓK-meðferð er sálfræðiþjónusta fyrir börn sem þurfa á aðstoð að halda vegna óviðeigandi eða skaðlegrar kynhegðunar. Barnaverndarþjónustur sveitarfélaga geta vísað áfram í úrræðið.

Barnahús

Í lok janúar biðu 46 börn eftir meðferð í Barnahúsi. Þau brot sem börnin hafa orðið fyrir eru flokkuð eftir alvarleika í flokka 1 og 2, meðalbiðtími í flokki 1 var 120 dagar og 148 dagar í flokki 2. Þá höfðu 14 börn beðið lengur en þrjá mánuði. Jafnframt biðu 6 börn eftir fjölskyldumiðaðri hugrænni atferlismeðferð (FM-HAM).

Ráðgjafar- og greiningarstöð

Þann 1. febrúar biðu 406 börn á leikskólaaldri eftir greiningu hjá Ráðgjafar- og greiningarstöð, meðalbiðtími var 25,4 mánuðir og 373 börn höfðu beðið lengur en þrjá mánuði. Jafnframt biðu 309 börn í grunn- og framhaldsskólum eftir greiningu. Meðalbiðtími í þeim hópi var 26 mánuðir og 271 barn hafði beðið lengur en þrjá mánuði. Í heildina biðu því 715 börn og 644 höfðu beðið lengur en 3 mánuði.

Hlutverk Ráðgjafar- og greiningarstöðvar er að tryggja að börn með alvarlegar þroskaskerðingar sem leitt geta til fötlunar síðar á ævinni fái greiningu, ráðgjöf og önnur úrræði sem bæta lífsgæði þeirra.

Geðheilsumiðstöð barna (GMB)

Þann 2. febrúar biðu 2453 börn eftir þjónustu GMB, af þeim höfðu 1900 beðið lengur en þrjá mánuði. Þar af biðu 785 börn eftir athugun vegna gruns um einhverfu og meðalbiðtími var 36,3 mánuðir. Þá biðu 1742 börn eftir athugun vegna gruns um ADHD með eða án einhverfu og þar var meðalbiðtími 27,2 mánuðir.

Geðheilsumiðstöð barna veitir 2. stigs heilbrigðisþjónustu á landsvísu fyrir börn að 18 ára aldri. Miðstöðin sinnir greiningu, ráðgjöf og meðferð vegna geð- og þroskavanda barna og unglinga.

Barna- og unglingageðdeild (BUGL)

Þann 16. janúar biðu 37 börn eftir þjónustu göngudeildar BUGL og meðalbiðtími var 1,9 mánuður. Þar að auki biðu fimm börn eftir átröskunarmeðferð göngudeildar, meðalbiðtími eru 39 dagar.

Göngudeild barna- og unglingageðdeildar veitir börnum og unglingum að 18 ára aldri þjónustu vegna geð- og þroskaraskana.

Heilsuskólinn

Þann 16. janúar biðu 66 börn eftir að komast að hjá Heilsuskólanum. Meðalbiðtími var 9,8 mánuður og 34 börn höfðu beðið lengur en 3 mánuði.

Heilsuskóli Barnaspítalans þjónar öllu landinu og aðstoðar börn og fjölskyldur þeirra sem eru 2,5 staðalfrávikum fyrir ofan meðalkúrfu í BMI eða börn sem hafa verið með mikla þyngdaraukningu á stuttum tíma. Í Heilsuskólanum eru fjölskyldum kenndar aðferðir til að takast á við þyngdarstjórnun og viðhalda breytingum ásamt því að bæta lífsgæði til lengri tíma. Leitast er við að hvetja börnin áfram með styðjandi hætti ásamt því að veita ráðgjöf um mataræði og hreyfingu.

Sálfræðiþjónusta á heilsugæslustöðvum

Sálfræðingar á heilsugæslustöðvum veita börnum meðferð vegna hegðunar- og tilfinningavanda ásamt því að veita foreldrum þeirra ráðgjöf. Um er að ræða 1. línu sálfræðiþjónustu.

Heilsugæsla höfuðborgarsvæðisins

Í lok janúar beið 221 barn eftir þjónustu sálfræðings hjá Heilsugæslu höfuðborgarsvæðisins og meðalbiðtími var 101 dagur. Þá höfðu 78 börn beðið lengur en þrjá mánuði. Tekist hefur að vinna nokkuð niður biðlista hjá Heilsugæslunni en í ágúst 2022 biðu 618 börn og 486 höfðu beðið í þrjá mánuði eða lengur.

Heilbrigðisstofnun Norðurlands

Um miðjan febrúar biðu 135 börn eftir þjónustu sálfræðings hjá HSN, meðalbiðtími var 140 dagar og 87 börn höfðu beðið lengur en 3 mánuði.

Heilbrigðisstofnun Vesturlands

Um miðjan febrúar biðu 7 börn eftir þjónustu sálfræðings hjá HVE. Meðalbiðtími var 98 dagar og 1 barn hafði beðið lengur en 3 mánuði.

Heilbrigðisstofnun Austurlands

Um miðjan febrúar biðu 18 börn eftir þjónustu sálfræðings hjá HSA. Meðalbiðtími var 56 dagar og 5 börn höfðu beðið lengur en 3 mánuði.

Heilbrigðisstofnun Suðurlands

Um miðjan febrúar biðu 35 börn eftir þjónustu sálfræðings hjá HSU og meðalbiðtími var 6-8 vikur.

Heilbrigðisstofnun Suðurnesja

Um miðjan febrúar biðu 37 eftir þjónustu sálfræðings hjá HSS og meðalbiðtími var 82 dagar.

Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu

Í byrjun febrúar biðu 358 mál meðferðar Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu á grundvelli barnalaga og hjúskaparlaga. Þessi mál varða hagsmuni 378 barna og af þeim hefur 221 barn beðið lengur en 3 mánuði. Í upplýsingum frá sýslumanni kemur fram að ómögulegt sé að veita svör um meðalbiðtíma þar sem biðtími mála er mjög misjafn, m.a. eftir málategundum. Þannig eru sum mál tekin til afgreiðslu innan nokkurra daga en önnur þurfa að bíða. Það mál sem hefur beðið lengst var móttekið hjá embættinu þann 5. júní 2025. Þá hefur fjöldi mála þar sem börn eiga í hlut og beðið er sáttameðferðar hjá sýslumönnum á öllu landinu aukist og bíða nú 203 mál en þau voru 102 í september 2023 og 58 í febrúar það sama ár. Þessi 203 mál varða hagsmuni 312 barna og af þeim hafa 139 börn beðið lengur en þrjá mánuði. Meðalbiðtími eftir sáttameðferð eru 5 mánuðir, þetta á aðeins við um þau mál sem njóta ekki forgangs s.s. dagsektarmál, aðfararmál o.fl.

Það biðu 5 mál meðferðar sem stofnað var til á grundvelli ætleiðingalaga. Meðalbiðtími er 5 mánuðir, hér er um að ræða meðalbiðtíma sem málin hafa þegar beðið. Elsta málið hefur beðið í tólf mánuði. Þess má vænta að málin komi öll til afgreiðslu fljótlega, þannig að meðalbiðtími þeirra verði sá sem er tilgreindur.

Þá bíða þrjú önnur mál sérfræðinga sem stofnað hefur verið til á grundvelli barnalaga nr. 76/2003, málin varða hagsmuni 7 barna og meðalbiðtími er 0,5 mánuðir.

Á fjölskyldusviði sýslumanns eru meðal annars meðhöndluð erindi foreldra er varða framfærslu barna, umgengni, sambúðarslit, skilnað, skipta búsetu, forsjá, lögheimili eða utanlandsferð. Við meðferð þessara mála kann að reyna á sáttameðferð, ráðgjöf og fleiri úrræði samkvæmt barnalögum. Þá eru meðhöndluð þar mál á grundvelli ættleiðingarlaga og lögræðislaga. Börnin sjálf eru ekki aðilar þessara mála, í merkingu stjórnsýslulaga, en málin varða hagsmuni þeirra.

Talmeinafræðingar

Sjúkratryggingar Íslands gerðu úttekt á stöðu barna sem biðu eftir þjónustu talmeinafræðinga í desember 2021 en þá var 3.701 barn skráð á biðlista, þar af voru 947 börn skráð á fleiri en einum stað. Flest börn á biðlistum höfðu beðið í 0 – 6 mánuði (eða um 30%) en um 11% höfðu beðið lengur en 2 ár. Í skýrslu starfshóps heilbrigðisráðuneytisins um þjónustu talmeinafræðinga við börn frá júní 2025 kemur fram að í lok árs 2024 hafi 4.865 börn beðið eftir annars stigs talmeinaþjónustu sem samsvari rúmlega 30% aukningu frá 2021. Að mati umboðsmanns barna ber stjórnvöldum að grípa til aðgerða með það að markmiði að koma í veg fyrir að börn þurfi að bíða eftir þjónustu talmeinafræðinga. Þar til því markmiði verður náð ber stjórnvöldum að sjá til þess að hægt sé að nálgast upplýsingar með reglubundnum hætti um það hversu mörg börn séu á biðlistum eftir þessari þjónustu. Slík upplýsingaöflun er grundvallarforsenda þess að hægt sé að leggja mat á stöðuna hverju sinni og grípa til viðeigandi aðgerða. Umboðsmaður barna fagnar því að í aðgerðaáætlun um bætta þjónustu talmeinafræðinga við börn 2026-2028 sé kveðið á um að koma á miðlægum biðlista eftir sérfræðiþjónustu talmeinafræðinga.